Aanleiding van het Expeditie-project
SPDI startte het Expeditie-project Zwaar Werk omdat duidelijk werd dat er veel bewezen oplossingen bestaan om lichamelijk zwaar werk lichter te maken, maar dat deze nog te weinig in de praktijk worden gebruikt. Veel bedrijven hebben wel een arbocatalogus en maatregelen om ziekte en uitval door zwaar werk te voorkomen, maar de invoering ervan blijft achter. De Expeditie zocht daarom niet naar nieuwe oplossingen, maar onderzocht waarom bestaande oplossingen niet goed worden gebruikt, en hoe dit beter kan. Er is een aanpak ontwikkeld die niet alleen kijkt naar arbobeleid, maar vooral naar de werkplek zelf en naar wat de invoering in de weg staat. Uitgangspunt is dat succesvolle preventie vraagt om inzicht in de factoren (determinanten) die gedrag en organisaties beinvloeden.
Betrokken Expeditie-partijen:
SPDI (een samenwerking van AWVN, FNV en CNV) voerde het project uit, samen met de Technische Universiteit Delft. Uniek aan de Expeditie-regeling is de samenwerking tussen praktijk en onderzoek: zo worden kennis, instrumenten en aanpakken getest en verbeterd.
De opgave waaraan in de Expeditie is gewerkt
De Expeditie onderzocht hoe bedrijven de werkplek zo kunnen aanpassen dat bestaande oplossingen voor zwaar werk ook echt worden gebruikt. Zo voorkomen bedrijven dat medewerkers lichamelijk overbelast raken. Hiervoor is een aanpak ontwikkeld met het RIVM-determinantenmodel. Dit model helpt te analyseren wat de invoering van maatregelen in de weg staat. Het uiteindelijke doel: maatregelen tegen zwaar werk beter laten werken, zodat medewerkers gezond en inzetbaar blijven. Hiervoor is door SPDI samen met TU Delft een aanpak ontwikkeld die bestaat uit de volgende stappen:
- Het bedrijf brengt de eigen situatie rond zwaar werk in kaart, via een intakegesprek en analyse
- Betrokkenen kiezen samen een maatregel (oplossing) voor het zware werk
- Een determinanten-workshop laat zien wat de invoering helpt of tegenhoudt
- Er komt een plan van aanpak voor de invoering
- Het bedrijf voert het plan van aanpak uit
Deze aanpak is getest in de praktijk bij bedrijven in twee sectoren:
- tentoonstellingsbouw (zwaar werk is hier vooral tillen en werken in ongunstige werkhoudingen)
- textielreiniging (zwaar werk is hier vooral tillen, repeterend werk, draaien en bukken).
Onderzoek
TU Delft voerde het onderzoek uit. Zij onderzochten wat het RIVM-determinantenmodel oplevert en hoe dit model werkt bij het invoeren van maatregelen tegen zwaar werk. Met deze inzichten is de aanpak met het RIVM-determinantenmodel verder verbeterd.
Welke resultaten heeft de Expeditie opgeleverd?
De Expeditie leverde een verbeterd RIVM-determinantenmodel op. Adviseurs die (MKB-)bedrijven helpen bij het invoeren van maatregelen tegen zwaar werk, kunnen dit model gebruiken als praktisch hulpmiddel. Het RIVM-determinantenmodel bleek wel te abstract voor bedrijven om zelf te gebruiken: het staat te ver af van de dagelijkse praktijk op de werkvloer.
De Expeditie leverde vooral inzicht op in waarom de invoering van maatregelen vaak niet lukt, en hoe dit beter kan. De belangrijkste resultaten zijn:
- Een verbeterde aanpak voor het invoeren van maatregelen
- Inzicht in het gebruik en de beperkingen van het RIVM-determinantenmodel
- Praktijkervaringen uit pilots bij bedrijven
- Aanbevelingen voor sectoren en adviseurs
Een belangrijk resultaat is dat het invoeren van maatregelen geen technische kwestie is. Het is een complex veranderproces, waarbij de organisatie, het gedrag van mensen en de bedrijfssituatie doorslaggevend zijn. Ook bleek dat maar weinig bedrijven de maatregel echt invoerden: van alle pilotbedrijven voerde er maar één de maatregel (taakroulatie) volledig in.
Welke lessen zijn er geleerd en inzichten zijn er opgedaan met de Expeditie?
Belangrijke lessen uit het project zijn:
- Bewustzijn is niet genoeg: weten dat er een probleem is, leidt niet vanzelf tot actie
- Urgentie is nodig: zonder urgentie bij directie en werkvloer gebeurt er niets
- De bedrijfssituatie is bepalend: kosten, concurrentie en klanten wegen vaak zwaarder mee dan gezondheid op het werk
- Geld en complexiteit zijn belangrijke drempels: investeringen en de impact op de organisatie houden bedrijven tegen
- Implementatie vraagt inzet: bedrijven moeten tijd, geld en organisatie willen investeren
- Het determinantenmodel helpt vooral adviseurs: het is een waardevol hulpmiddel voor hen, maar te abstract voor bedrijven zelf
- Maatwerk is nodig: een standaardaanpak werkt niet, elk bedrijf vraagt een eigen aanpak
- Implementatie is vakwerk: succesvolle verandering vraagt sturing, begeleiding en een aanpak die alles met elkaar verbindt
De Expeditie laat zien: zwaar werk is niet alleen een kwestie van arbobeleid. Het is een vraagstuk voor de hele organisatie en de hele keten.
Tips voor anderen
- Begin niet met de oplossing, maar met de situatie van het bedrijf en de bereidheid om te veranderen
- Kijk goed naar urgentie, middelen en haalbaarheid, voordat je verder gaat
- Betrek alle belangrijke partijen, ook de werkvloer en partners in de keten
- Werk stap voor stap en begin klein met resultaten die je snel ziet
- Combineer technische oplossingen met veranderingen in de organisatie
- Zorg voor iemand die het proces aanjaagt en mensen in beweging brengt
- Maak het concreet en praktisch. Vertaal modellen naar de praktijk
Meer informatie?
Voor meer informatie kun je contact opnemen met info@spdi-duurzaamaanhetwerk.nl