SPDI-Expeditie Impact van Technologie op Duurzaam Werk

Aanleiding van het Expeditie-project

SPDI startte de Expeditie Impact van Technologie op Duurzaam Werk omdat veel bedrijven niet goed weten hoe zij hun medewerkers kunnen meenemen in digitalisering. Dit is wel belangrijk: het helpt bedrijven hun doelen te halen en het werk aantrekkelijk te houden. Technologie, en vooral AI, verandert het werk sterk. Taken verdwijnen, veranderen of ontstaan opnieuw. Daardoor is het extra belangrijk dat medewerkers zich kunnen blijven ontwikkelen. Technologie biedt hiervoor ook kansen: het kan leren op de werkvloer ondersteunen.

De Expeditie ontwikkelde de Digi-DI-aanpak. Deze aanpak zorgt dat nieuwe technologie mensgericht en effectief wordt ingevoerd. Nieuwe technologie verbetert werkprocessen, maar verandert ook de functies en taken van medewerkers. Als een organisatie medewerkers hierbij betrekt, bereikt zij meerdere doelen tegelijk.

Bij de Expeditie kijken we vroeg en bewust naar wat nieuwe technologie vraagt van werknemers. Zo verbinden we technologische vernieuwing met sociale vernieuwing. We kijken dus niet alleen naar het effect van technologie op de organisatie, maar ook naar het effect op de kwaliteit van het werk.

Voordat een bedrijf een nieuwe technologie invoert, gaan we in gesprek met werknemers. We vragen wat de verandering voor hen betekent en onder welke voorwaarden zij hiermee aan de slag willen. Daarna bekijken we samen hoe het werk verandert, welke nieuwe taken ontstaan en wat nodig is, bijvoorbeeld bijscholing.

Betrokken Expeditie-partijen

SPDI (een samenwerking van AWVN, FNV en CNV) voerde het project uit, samen met TNO en De Baaningenieurs. Saxion Hogeschool deed het onderzoek.

De opgave waaraan in de Expeditie is gewerkt

De Expeditie onderzocht hoe organisaties eerder en beter kunnen kijken naar wat nieuwe technologie vraagt van werknemers, en hen daarbij goed kunnen betrekken. Zo verbinden zij technologische vernieuwing met sociale vernieuwing. Belangrijk is dat dit gesprek plaatsvindt vóórdat een bedrijf de technologie definitief kiest of invoert. Dit zorgt voor een betere match tussen de technologie en de praktijk, en maakt de invoering effectiever.

In de Expeditie is de Digi-DI-aanpak ontwikkeld: een aanpak voor een goede beslissing over technologie en een goede invoering ervan. De aanpak kijkt naar het effect van technologie op de organisatie, op medewerkers en op hun duurzame inzetbaarheid. Medewerkers denken actief mee: over de kansen en risico's van de technologie, en over hoe hun taken veranderen (groeien, verdwijnen, gelijk blijven of nieuw ontstaan). Ook denken zij na over hun eigen ontwikkeling. Vragen die daarbij horen zijn: wil ik deze taken doen, kan ik dat, wat moet ik daarvoor leren en geeft dit mij energie?

Bij het beslissen over nieuwe technologie betrekken we zo vroeg mogelijk verschillende mensen: niet alleen IT'ers en de directie, maar ook HR, de ondernemingsraad en medewerkers zelf. Dit vergroot hun invloed en levert het volgende op:

• Meer inzicht en duidelijkheid over veranderingen in de baan
• Meer enthousiasme en openheid voor nieuwe technologie
• Meer betrokkenheid en zeggenschap bij het innovatieproces
• Meer aandacht voor de kwaliteit van het werk en duurzame inzetbaarheid

Het uiteindelijke doel: technologie sneller invoeren, waarbij medewerkers bekwaam, gezond en gemotiveerd blijven werken.

SPDI ontwikkelde de Digi-DI-aanpak samen met Saxion Hogeschool, TNO en De Baaningenieurs, en testte deze in de praktijk. De aanpak bestaat uit drie stappen:

1. Analyse van de impact van de technologie
2. Analyse van de taakverandering: groeien, verdwijnen, blijven gelijk of komen taken erbij?
3. Gesprek met medewerkers over willen, kunnen, energie en ontwikkelbehoefte

De Digi-DI-aanpak is getest bij bedrijven in twee sectoren. In de sector Techniek Nederland deden 2 bedrijven mee: zij testten een nieuw digitaal systeem voor installateurs, de Uniforme Objecten Bibliotheek. In de sector Bouw & Infra deden 3 bedrijven mee: zij testten de bouwmethode BIM (Building Information Modelling), waarbij mogelijk ook AI wordt ingezet tijdens de bouw.

Onderzoek

Saxion Hogeschool voerde het onderzoek uit. Zij vergeleken de situatie vóór en ná het gebruik van de Digi-DI-aanpak. Uit het onderzoek blijkt dat werknemers door de aanpak beter begrijpen hoe hun baan verandert door nieuwe technologie. Ook voelen zij zich meer betrokken en hebben zij meer inspraak. De gesprekken en hulpmiddelen van de Digi-DI-aanpak zorgen voor verdieping en maken de gevolgen van technologie concreet. Wel is dit voordeel nog beperkt: medewerkers merken het effect van de nieuwe technologie op hun eigen werk niet altijd al terug.

Welke resultaten heeft de Expeditie opgeleverd?

De Expeditie leverde een handreiking op die bedrijven zelf kunnen gebruiken. Hierin staat de Digi-DI-aanpak, die bedrijven en organisaties in de praktijk kunnen toepassen. De aanpak gaat uit van het principe 'machine volgt mens'. Zo krijgt nieuwe technologie meer kans van slagen én blijven medewerkers duurzaam inzetbaar. Deze aanpak levert onder andere op: betere acceptatie van technologie, hogere productiviteit en minder faalkosten. Ook verbetert de kwaliteit van het werk en wordt de organisatie een aantrekkelijkere werkgever, omdat medewerkers actief meedenken over de vernieuwing.

Welke geleerde lessen en inzichten zijn opgedaan met de Expeditie?

De belangrijkste les is dat vroege betrokkenheid van medewerkers cruciaal is. Bespreek daarom duidelijk hoe taken veranderen en wat er gebeurt met tijd die vrijkomt. Maak hierin bewuste keuzes. Anders kan werk eentoniger worden, of juist te zwaar. Autonomie, afwisseling en ontwikkelmogelijkheden blijven daarbij belangrijk. Het uitgangspunt is: medewerkers blijven actief betrokken bij technologie.

Tips voor anderen

• Betrek medewerkers vanaf het begin, het liefst al bij het ontwerp
• Gebruik technologie om leren en ontwikkeling te stimuleren
• Werk volgens het principe 'machine volgt mens'
• Maak duidelijk hoe het werk verandert
• Zorg dat medewerkers weten wat zij kunnen doen: geef hen energie, kansen om te leren en werk met toekomst

Conclusie

De Expeditie laat zien: technologie levert pas echt waarde op als bedrijven dit combineren met sociale vernieuwing en met actieve betrokkenheid van medewerkers. Dan zorgt technologie niet alleen voor betere prestaties, maar ook voor beter werk en duurzame inzetbaarheid.

Meer informatie

Voor meer informatie kun je contact opnemen met: info@spdi-duurzaamaanhetwerk.nl